CUMHURİYET’LE YAŞIT BİR İSTANBUL LEZZETİ
Baylan Pastanesi: Kadıköy’ün değişmeyen tatlı hafızası İstanbul’un tarihî pastaneleri arasında bazıları yalnızca lezzetleriyle değil, etrafında şekillenen hayatla da hatırlanır. Baylan Pastanesi işte böyle bir mekân. 1923 yılında Beyoğlu’nda başlayan hikâyesini bugün Kadıköy’de sürdüren
Baylan, Cumhuriyet’in ilk yıllarından günümüze ulaşan en köklü pastane markalarından biri. Bir asrı aşkın zamandır çikolatanın, pastanın ve dondurmalı tatlıların peşinden giden Baylan’ın hikâyesi, aynı zamanda İstanbul’un değişen sosyal ve kültürel hayatının da hikâyesi.
Baylan’ın kurucusu Filip Lenas, pastacılık öğrenmek amacıyla İstanbul’a gelen genç bir ustaydı. 1923 yılında Beyoğlu’nda, Deva Çıkmazı’nda ilk pastanesini açtı. Pastanenin ilk adı Loryandı. Lenas’ın Fransız pastacılık geleneğinden aldığı eğitim, daha ilk yıllardan itibaren mekânın ürünlerine yansıdı. Loryan kısa zamanda Beyoğlu’nun ünlü pastaneleri arasında yerini aldı. Markiz, Lebon ve Moskova gibi dönemin seçkin pastaneleriyle birlikte anılan mekân, İstanbul’un
Batılı tarzda gelişen pastacılık kültürünün önemli temsilcilerinden biri oldu. 1925’te Karaköy şubesi açıldı; Beyoğlu’ndaki ilk mekân ise 1928’de Luvr Apartmanı’nın altına taşındı.1934 yılında pastanenin adı Baylan olarak değiştirildi. Yeni isim, dönemin Türkçeleştirme anlayışının bir sonucu olarak ortaya çıktı. Baylan adı, zaman içinde markanın ayrılmaz bir parçasına dönüşürken pastanenin İstanbul’daki ünü de giderek arttı.
Beyoğlu’ndan Kadıköy’e
Baylan’ın İstanbul hikâyesindeki en önemli dönüm noktalarından biri 1961 yılında Kadıköy şubesinin açılması oldu. Muvakkıthane Caddesi üzerindeki bu şube, kısa sürede Kadıköy Çarşısı’nın simge mekânlarından birine dönüştü. Beyoğlu ve Karaköy şubeleri zaman içinde kapanırken Kadıköy’deki Baylan varlığını sürdürdü. Bugün hâlâ aynı adreste bulunan pastane, böylece Kadıköy’ün şehir hafızasının da bir parçası hâline geldi. Baylan’ın önemi yalnızca pastaları ve çikolatalarıyla sınırlı değildi. Özellikle 1950’li ve 1960’lı yıllarda pastane, İstanbul’un edebiyat ve sanat çevresinin önemli buluşma noktalarından biriydi. Attilâ İlhan, Behçet Necatigil, Cemal Süreya, Haldun Taner, Orhan Kemal, Sait Faik ve Fethi Naci gibi edebiyat dünyasının önemli isimleri Baylan’ın müdavimleri arasında anılır. Masalarda yalnızca kahve ve tatlılar değil; edebiyat, sanat, şiir ve İstanbul üzerine uzun sohbetler de paylaşılırdı. Bu nedenle Baylan, bir
pastaneden çok daha fazlasıydı: İstanbul’un kültür hayatının küçük ama etkili sahnelerinden biriydi.
Baylan’ın efsane tatlısı: Kup Griye
Baylan denildiğinde akla gelen ilk lezzet kuşkusuz Kup Griye. 1954 yılında Harry Lenas tarafından hazırlanan bu tatlı, Baylan’ın imzasına dönüştü. Vanilyalı ve karamelli dondurma; krem şanti, balbadem ve karamel sosuyla buluşuyor. Ortaya hem serinletici hem de yoğun aromalı, farklı dokuların bir arada bulunduğu gösterişli bir tatlı çıkıyor. Baylan’ın kendi anlatımına göre tarif, 1954’ten bu yana değiştirilmeden korunuyor. Kup Griye’nin başarısı İstanbul sınırlarını da aştı. Tatlı, bazı Avrupa pastanelerinde “Coupe Baylan” adıyla anılmaya başladı. Böylece Baylan’ın kendi mutfağında ortaya çıkan bir tatlı, uluslararası pastacılık kültürüne de küçük bir iz bıraktı. Bugün Kadıköy Baylan’a gelenlerin büyük bölümü için Kup Griye, ziyaretin neredeyse değişmez
ritüelidir. Bir kâsede dondurma, krema, karamel ve bademin buluşması, aslında bir asırlık İstanbul hikâyesinin tadına bakmak gibidir.
Kup Griye’nin yanında hangi lezzetler var?
Baylan’ın klasikleşmiş tatlıları yalnızca Kup Griye’den ibaret değil. Adisababa, özellikle yaz aylarında öne çıkan hafif ve serinletici bir parfe. Dondurulmuş krema, çilek, vanilya ve fıstığın buluştuğu tatlı, Baylan’ın meyveli ve soğuk tatlı geleneğini temsil ediyor. Trüf ise çikolata tutkunlarının vazgeçilmezlerinden. İnce çikolatalı pandispanya üzerinde yoğun trüflü çikolata kremasıyla hazırlanan tatlı, Avusturya pastacılık geleneğinin etkisini taşıyor. Baylan’ın klasikler listesinde ayrıca Montebianco, Karamel ve Moncheri de bulunuyor. Özellikle Moncheri, likörlü vişnenin çikolatayla buluştuğu daha yoğun aromalı bir tatlı olarak Baylan’ın çikolata geleneğini yansıtıyor. Pastane geleneğinin önemli parçalarından olan çikolatalar ve makaronlar da Baylan’ın ürünleri arasında yer alıyor. Böylece Baylan, dondurmalı tatlılardan klasik pastalara ve çikolatalara kadar geniş bir tatlı repertuvarını koruyor. Baylan’ın ikinci kuşağında önemli bir isim de Harry Lenas oldu. Pastacılık bilgisini geliştirmek için Avrupa’ya giden Lenas, Almanya, İsviçre ve Viyana’da eğitim aldı. Avrupa pastacılığındaki yenilikleri İstanbul’a taşıyan Lenas, özellikle Kup Griye gibi Baylan’la özdeşleşen tatların ortaya çıkmasında belirleyici rol oynadı. 2009 yılında Baylan’ın işletmesi Altınmarka grubuna devredildi. Bu dönemden sonra marka yeni şubelerle büyümeye devam etti; 2010 yılında Bebek şubesi açıldı. Ancak Kadıköy’deki tarihî pastane, Baylan’ın geleneksel kimliğinin en güçlü temsilcisi olmayı sürdürdü.


