Türkiye’de simit, sadece sokak lezzetlerinin ortak paydası değil; her kentin kendi kültürel belleğini,
yerel malzemesini ve damak zevkini yansıtan zengin bir gastronomi mirasıdır. İstanbul’un çift
fitilli klasik çıtırından İzmir’in ön pişirmeli gevreğine, Ankara’nın yoğun pekmezli ince dokusundan
Karadeniz’in susamsız fırın geleneklerine kadar uzanan bu zengin çeşitlilik; tek bir standart simitten değil, şehirlerin kimliğiyle harmanlanmış yüzlerce yıllık bir fırıncılık mozaiğinden beslenir.
Türkiye’de simit kültürü İstanbul’la sınırlı
değildir. Anadolu’nun ve Trakya’nın farklı şehirlerinde
simit, yerel malzemeler ve üretim
teknikleriyle yeniden şekillenmiş; kimi yerde
susamını kaybetmiş, kimi yerde pekmezle koyulaşmış,
kimi yerde nohut mayasıyla hazırlanmış,
kimi yerde ise halka biçiminden bile
uzaklaşmıştır. Bu nedenle Türkiye’de tek bir
simitten değil, şehirlerin kendi damak zevkleriyle
oluşturduğu zengin bir simit kültüründen
söz etmek gerekir. Marmara Bölgesi’nde
İstanbul’un klasik susamlı simidinin yanında
İzmit Simidi de dikkat çeker. İzmit Simidi, kendine
özgü üretim yöntemi ve lezzetiyle Kocaeli’nin
yerel gastronomi değerleri arasında
yer alır. İstanbul’da simit daha çok sokak
satıcıları, vapur iskeleleri ve çay kültürüyle
özdeşleşirken, İzmit’te de benzer biçimde
günlük hayatın önemli yiyeceklerinden biridir.
Bursa’da ise klasik simit kültürünün yanı sıra
yörede “Bursa simidi” olarak bilinen çeşitler
bulunur. Ege Bölgesi’nde İzmir Gevreği başlı
başına farklı bir kimliğe sahiptir. Manisa’da
ise yassı biçimiyle dikkat çeken Manisa Taban
Simidi vardır. Nohut mayası kullanılan bu
simidin ortasında belirgin bir çizgi bulunur. İç
Anadolu’ya geldiğimizde simit çeşitleri daha
da ilginç hale gelir. Ankara Simidi ince, küçük,sert ve koyu renklidir. Nevşehir Simidi ise
alışılmış halka formundan ayrılarak dikdörtgene
yakın, yuvarlatılmış köşeli bir biçimde
hazırlanır. Sivas’ta Kazan Simidi, simidin pekmezli
kaynar suda haşlanarak hazırlanması
bakımından Kastamonu geleneğini hatırlatır.
Tokat’ta ise “simit-yağlı” adıyla bilinen yöresel
bir ürün karşımıza çıkar. Karadeniz Bölgesi,
susamsız simit geleneğinin en dikkat çekici
olduğu bölgelerden biridir. Kastamonu Simidi
bunun en tanınmış örneklerinden biridir. Rize
Simidi de susamsızdır. Samsun Simidi ise bunun
tam tersine, bol susamıyla dikkat çeke.
Zonguldak’ın Devrek ilçesinde geleneksel
fırınlarda üretilen bu simidin en belirgin özelliklerinden
biri dut pekmezi kullanılmasıdır.
Safranbolu’da da Osmanlı dönemine kadar
uzanan bir simit geleneğinden söz edilir. Çorum’da
ise Çorum Simidi, şehrin yerel simit
kültürünün önemli örneklerinden biri olarak
öne çıkar.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da
ise simit kültürü farklı hamur işleriyle iç içe
geçer. Diyarbakır, Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin,
Malatya, Erzurum ve Kars gibi şehirlerde
klasik simit tüketimi yaygın olmakla birlikte,
İstanbul, Ankara, İzmir, Kastamonu, Manisa,
Nevşehir veya Rize’de olduğu kadar belirgin
ve ayrı bir “şehir simidi” kimliği her yerde
oluşmamıştır. Akdeniz Bölgesi’nde ise Antakya
Simidi ayrı bir yere sahiptir. Tuzsuz hazırlanan
bu simit, çoğu zaman yanında verilen
kimyonlu tuz karışımına batırılarak yenir.
Eskişehir Simidi de İç Anadolu ile Marmara
arasında kendine özgü bir karakter taşır.
Bu nedenle “Hangi şehrin simidi daha lezzetli?”
sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Çünkü
simidin lezzeti biraz da şehrin hafızasıdır.
İstanbul’da vapurla, İzmir’de gevrekçiyle,Ankara’da sabah telaşıyla, Manisa’da nohut
mayasıyla, Kastamonu’da susamsızlığıyla,
Antakya’da kimyonlu tuzuyla hatırlanır. Her
şehir kendi simidini yaratırken aslında kendi
sofrasından küçük bir parçayı da simidin içine
katmıştır.
Hangi şehrin simidi daha lezzetli?
İstanbul’un sokaklarından Anadolu’nun
taş fırınlarına uzanan bir lezzet yolculuğu
Simit deyince çoğumuzun gözünün önüne
aynı görüntü gelir: Halka biçiminde, susamla
kaplı, dışı çıtır, içi yumuşak bir hamur işi…
Oysa Türkiye’de simit, şehirden şehre değişen
üretim teknikleri, kullanılan pekmezler,
mayalar, şekiller ve hatta yeme biçimleriyle
oldukça zengin bir kültürel mirasa dönüşür.
Bugün bir İstanbullu için “simit” olan şey,
İzmir’de “gevrek”, Kastamonu’da “kel simit”,
Manisa’da “taban simidi”, Rize’de ise susamsız
bir yöresel lezzet olarak karşımıza çıkabilir.
İstanbul’dan başlayan hikâye:
Simid-i Halka
Simidin İstanbul’daki tarihine ilişkin en eski
Osmanlı kayıtlarından biri 1525 tarihli mal ve
hizmet fiyatlarının kaydedildiği narh defteridir.
Ancak bu kayıtta geçen “simit” sözcüğünün
bugünkü halka biçimli simidi kesin olarak
ifade edip etmediği tartışmalıdır. 1593 tarihli
Üsküdar Şer‘iyye Sicili’nde ise “simid-i halka”
ifadesine rastlanır ve simidin ağırlığı ile fiyatının
düzenlendiği görülür. 17. yüzyılda Evliya
Çelebi, İstanbul’daki simitçi esnafından söz
eder ve 1630’lu yıllarda şehirde 70 simitçi
dükkânının bulunduğunu aktarır. Böylece simidin
yalnızca bir yiyecek değil, İstanbul’un
gündelik hayatının önemli parçalarından biri
olduğunu anlarız.
Günümüzde ise İstanbul Simidi artık coğrafi
işaretli bir ürün. 8 Ekim 2025’te mahreç işaretiyle
tescillenen İstanbul Simidi; buğday
unu, su, tuz, yaş maya, pekmez ve susam
kullanılarak hazırlanıyor. Hamurun çift fitil
şeklinde örülmesi, İstanbul simidinin ayırt
edici özelliklerinden biri olarak tanımlanıyor.
Soğuk pekmezleme yöntemi uygulanır. Bu
sayede kabuğu daha ince ve parlak olur. Taş
tabanlı fırında pişirilir. Dışı çıtır, içi yumuşak
kalır. İstanbul simidini İstanbul yapan ise yalnızca
reçetesi değil, sokakla kurduğu ilişkidir.
Simitçi arabası, vapur iskelesi, sabah işe yetişen
İstanbullu, yanında bir bardak çay… Simit,
kentin gündelik hayatının neredeyse bir
parçasıdır.
İzmir: Simit değil, gevrek!
İzmir’e geldiğinizde ilk öğreneceğiniz şeylerden
biri şudur: Burada simit değil, gevrek yenir.
İzmir Gevreği 2021 yılında coğrafi işaretle
tescillendi. Onu İstanbul simidinden ayıran
temel özelliklerden biri üretim tekniğidir. İzmir’de
halka şekli verilen hamur, kaynar pekmezli
suya batırılarak ön pişirmeden geçirilir,
ardından çift kavrulmuş susama bulanır ve
fırına verilir. Bu sayede daha gevrek ve çıtır
olur. İstanbul’da ise pekmezleme ön pişirme
yapılmadan gerçekleştirilir. İşte bu “sıcak
kazan” yöntemi gevreğe kendine özgü koyu
renk, parlak yüzey ve kıtır dokuyu verir. Dolayısıyla
İzmir’de “simit” demek yalnızca bir
isim farkı değildir; şehrin kendine özgü üretim
geleneğine gönderme yapar.
Ankara: Koyu renkli, ince ve çıtır
Ankara Simidi, İstanbul simidine göre daha
küçük, daha ince ve daha koyu renklidir. Bu koyu renk yanmış olmasından değil, kullanılan
yoğun üzüm pekmezinden kaynaklanır.
Ankara Simidinin üretiminde pekmezleme
ayrı bir ustalık ister. Simit hamuru yoğun pekmeze
daldırılır, ardından kavrulmuş susama
bulanır ve taş fırında odun ateşinde pişirilir.
Hamurunda yağ bulunmaz ve sert kıvamlıdır.
Ankara Simidi de coğrafi işaretle tescillidir.
Bir Ankara simidini ikiye böldüğünüzde çıkan
o belirgin çıtırtı, onun en karakteristik özelliklerinden
biridir.
Manisa: Taban simidi
Manisa’nın simidi diğerlerinden daha ilk bakışta
ayrılır. Yassıdır. Bu nedenle “taban simidi”
olarak adlandırılır. Manisa Taban Simidi;
un, su, nohut mayası, sultaniye üzüm pekmezi
ve susamla hazırlanır. En önemli özelliği
ise Manisa’ya özgü nohut mayasıdır. Nohut
mayası simide kendine özgü hafif tatlımsı bir
karakter kazandırır. Simidin yassı biçimi ve
ortasındaki belirgin çizgi de onun ayırt edici
özelliklerindendir. Üstelik Manisa Taban Simidi
2018 yılında coğrafi işaretle tescillenmiştir.
Eskişehir: Kalabak suyunun simidi
Eskişehir Simidi, şehrin yerel kimliğiyle özdeşleşen
lezzetlerden biridir ve 2022 yılında coğrafi işaret almıştır. Bu simidi diğerlerinden
ayıran unsurlar arasında Kalabak suyu,
incir pekmezi, bol susam ve kendine özgü
gevreklik öne çıkar. Eskişehir’de simit yalnızca
bir fırın ürünü değildir; kentin yerel malzemelerinin
bir araya geldiği bir şehir lezzetidir.
Nevşehir: Halka değil, neredeyse dikdörtgen!
Nevşehir Simidi, simit denildiğinde akla gelen
şekli değiştiren örneklerden biridir. Nohut
mayası, su ve unla hazırlanır. En dikkat çekici
özelliği ise yuvarlak halka yerine dikdörtgene
yakın, yuvarlatılmış köşeli bir forma sahip olmasıdır.
Nevşehir Simidinin doğal günlük nohut
mayasıyla hazırlanması ve üretim tekniği,
onu diğer şehirlerin simitlerinden ayırır. Ürün
2020 yılında coğrafi işaretle tescillenmiştir.
Bu simit, bize aslında “simit mutlaka yuvarlak
olur” düşüncesinin de doğru olmadığını
gösterir. Yaklaşık 10 gün tazeliğini korur.
Kastamonu: Kel simit ya da kazan simidi
Kastamonu’da simidin üzerine susam aramayın!
Kastamonu Simidi, susam kullanılmaması
nedeniyle “kel simit”, “kazan simidi”,
“sade simit” veya “susamsız simit” olarak
da bilinir. Buğday unu, su, tuz ve yaş ekmek
mayasıyla hazırlanan hamur dinlendirilir,
şekillendirilir ve kaynar elma pekmezli suda
işleme tabi tutulduktan sonra fırında pişirilir. Elma pekmezi ya da üzüm pekmezi kullanılan
çeşitleri vardır. Yüzeyi parlak, kabuğu
kalın ve gevrektir. Kastamonu Simidinin en
güzel tarafı belki de şudur: Susam olmadan
da simidin karakterli olabileceğini kanıtlar.
Rize: Susamsız Karadeniz simidi
Rize Simidi de susamsız simit geleneğinin
önemli örneklerinden biridir. Un, maya, tuz,
su ve Rize’ye özgü kokulu siyah üzümden
elde edilen pekmezle hazırlanır; haşlandıktan
sonra fırında pişirilir. Rize Simidinin geçmişinin
1930’lu yıllardan da önceye uzandığına
ilişkin yerel kayıtlar bulunmaktadır.
2019 yılında coğrafi işaretle tescillenmiştir.
Rize’de simidin susamsız olması ilk bakışta
şaşırtıcı gelebilir. Ancak pekmez, ürüne hem
renk hem de tat kazandırdığı için susamın
yokluğu bir eksiklik değil, simidin kimliğinin
parçasıdır.
Giresun: Susamsız ve pekmezli
Giresun Simidi de susamsız simit geleneğinin
başka bir temsilcisidir. Ekşi mayalı hamurdan
Antakya: Simidin yanında kimyonlu tuz
Antakya Simidi ise yalnızca yapılışıyla değil,
sunuluş biçimiyle de farklılaşır. Hatay İl Kültür
ve Turizm Müdürlüğü’nün yöresel yemekler
derlemesinde Antakya simidinin özellikle
sabahları satıldığı ve ayranla birlikte tüketildiği
belirtilir. Geleneksel tarifinde sert hamur
hazırlanır, şekil verilir ve taş fırında pişirilir.
Simidin çoğu zaman kimyonlu tuza batırılarak
yenmesi ise Antakya’ya özgü tüketim
alışkanlıklarından biridir. Dolayısıyla Antakya’da
simidin lezzeti yalnızca hamurdan değil,
yanında verilen kimyon-tuz karışımından
da gelir.
Devrek: Dut pekmezinin rengi
Zonguldak’ın Devrek ilçesinde simit, köklü
bir fırıncılık geleneğinin parçasıdır. Devrek
Simidinin geçmişinin 19. yüzyılın başlarına
kadar uzandığı belirtilir. Dut pekmezi kullanılan
simit, diğer bazı şehirlerin simitlerine
göre daha kalın ve daha açık renkli olmasıyla
dikkat çeker. Tarihî Devrek fırınlarında odun
ateşinde pişirilmesi de geleneğin önemli bir
hazırlanan simit önce kaynar suda haşlanır,
ardından üzüm pekmezli suya batırılır ve
taş fırında pişirilir. Böylece simidin yüzeyinde
susam yerine pekmezden gelen kendine
özgü bir renk ve tat oluşur. Giresun’da simidin
yaklaşık 500 yıllık bir geçmişe sahip olduğu
aktarılmaktadır. Burada önemli olan, sağlık
açısından çeşitli iddialar ileri sürmekten çok,
ekşi maya, haşlama ve pekmezleme gibi geleneksel
tekniklerin simidin karakterini belirlemesidir.
Samsun: Pekmez çeşitleriyle
farklılaşan simit
Samsun Simidinde dikkat çekici unsur, kullanılan
pekmezdir. Üzüm pekmezinin yanı sıra
dut, elma veya armut pekmezi de kullanılabilir.
Mayası azdır ve mayalama süresi kısadır.
Hamuru yarı serttir ve bol miktarda susam
kullanılır. Samsun Simidi 2013 yılında coğrafi
işaretle tescillenmiştir. Bu açıdan Samsun
simidi, pekmezin yalnızca renk vermek için
değil, lezzetin karakterini belirlemek için de
kullanılabildiği örneklerden biridir.
Antakya: Simidin yanında kimyonlu tuz
Antakya Simidi ise yalnızca yapılışıyla değil,
sunuluş biçimiyle de farklılaşır. Hatay İl Kültür
ve Turizm Müdürlüğü’nün yöresel yemekler
derlemesinde Antakya simidinin özellikle
sabahları satıldığı ve ayranla birlikte tüketildiği
belirtilir. Geleneksel tarifinde sert hamur
hazırlanır, şekil verilir ve taş fırında pişirilir.
Simidin çoğu zaman kimyonlu tuza batırılarak
yenmesi ise Antakya’ya özgü tüketim
alışkanlıklarından biridir. Dolayısıyla Antakya’da
simidin lezzeti yalnızca hamurdan değil,
yanında verilen kimyon-tuz karışımından
da gelir.
Devrek: Dut pekmezinin rengi
Zonguldak’ın Devrek ilçesinde simit, köklü
bir fırıncılık geleneğinin parçasıdır. Devrek
Simidinin geçmişinin 19. yüzyılın başlarına
kadar uzandığı belirtilir. Dut pekmezi kullanılan
simit, diğer bazı şehirlerin simitlerine
göre daha kalın ve daha açık renkli olmasıyla
dikkat çeker. Tarihî Devrek fırınlarında odun
ateşinde pişirilmesi de geleneğin önemli bir parçasıdır. Burada da karşımıza aynı temel
malzemenin, yani pekmezin, farklı şehirlerde
farklı bir karakter kazandığını görüyoruz.
Safranbolu: Osmanlı’dan kalan sade lezzet
Safranbolu Simidi ise Osmanlı döneminden
günümüze ulaşan yerel simit geleneklerinden
biri olarak dikkat çekiyor. Susamsız olarak
hazırlanan bu simit, Safranbolu’nun tarihî
çarşı kültürü içinde varlığını sürdürmektedir.
Ancak günümüzde Safranbolu Simidi’nin
coğrafi işaret statüsü konusunda dikkatli
olmak gerekir; 2025 tarihli akademik bir çalışma,
ürünün coğrafi işaret alma potansiyeli
üzerinde durmaktadır. Bu nedenle Safranbolu
simidini “tescilli ürün” olarak değil, tescil
potansiyeli bulunan güçlü bir yerel gastronomi
mirası olarak değerlendirmek daha doğru
olacaktır.
İzmit: Tescilli bir başka simit
Türkiye’de simit çeşitlerinin yalnızca İç Anadolu,
Karadeniz ya da Ege ile sınırlı olmadığını
gösteren örneklerden biri de İzmit Simidi.Uzun süre yoğrulan hamuru sayesinde dışı
çıtır, içi yumuşak olur. Çift burgulu halka
şeklinde hazırlanır. Taş fırında sekiz dakikada
pişirilir. İzmit Simidi 2019 yılında mahreç
işaretiyle coğrafi işaret olarak tescillenmiştir.
Bu durum bize Türkiye’de simidin ne kadar
yaygın ve yerel kimliklerle ne kadar güçlü biçimde
ilişkilendiğini gösteriyor.
Bartın Ramazan Simidi
Dut pekmezi kullanılır. Susamsız, ince ve sert
yapıdadır. İki kez fırınlanır; bu sayede daha kıtır
olur ve uzun süre tazeliğini korur.
Çorum Simidi
Hamurunda yumurta kullanılır. Böylece daha
tok ve elastik bir doku kazanır. Üzüm pekmezi
ile hazırlanır. İnce, sert ve uzun süre çıtırlığını
korur.
Muğla Simidi
Hamuru sıcak pekmezli suda ön pişirilir. Susamı
da pekmeze batırılır. Böylece daha çıtır ve koyu renkli olur.Meşe odunuyla ısıtılan taş
fırında pişirilir.
Peki, hangisi daha lezzetli?
İşte asıl zor soru bu!
Aslında bu sorunun tek bir cevabı yok. Çünkü Türkiye’de
simit, aynı tarifin farklı şehirlerde tekrarlanması
değil; her şehrin kendi malzemesi, suyu,
mayası, fırını ve damak zevkiyle yeniden yorumladığı
bir şehir kültürü. Bir yerde simidin karakterini
susam belirliyor, başka bir yerde pekmez. Bir
şehir nohut mayasını tercih ediyor, başka bir şehir
ekşi mayayı. Kimi şehir simidi yassılaştırıyor, kimi
susamı tamamen kaldırıyor. İzmir ise ona başka
bir isim veriyor: gevrek. Belki de bu yüzden “Türkiye’nin
en lezzetli simidi hangisi?” sorusunun cevabı,
nerede doğduğunuza ve hangi simitle büyüdüğünüze
bağlı, çünkü simit, yalnızca un, su, maya,
pekmez ve susamdan ibaret değil. Simit biraz
İstanbul’dur, biraz İzmir, biraz Ankara, biraz Manisa
ve Türkiye’nin hangi şehrinde yenirse yenilsin,
fırından yeni çıkmış sıcak bir simidin kokusu,
bizi doğrudan sokağın içine çağırır.
Devamı