Dosya Konusu

  • TÜRKİYE’NİN SİMİT ATLASI

    Türkiye’de simit, sadece sokak lezzetlerinin ortak paydası değil; her kentin kendi kültürel belleğini,
    yerel malzemesini ve damak zevkini yansıtan zengin bir gastronomi mirasıdır. İstanbul’un çift
    fitilli klasik çıtırından İzmir’in ön pişirmeli gevreğine, Ankara’nın yoğun pekmezli ince dokusundan
    Karadeniz’in susamsız fırın geleneklerine kadar uzanan bu zengin çeşitlilik; tek bir standart simitten değil, şehirlerin kimliğiyle harmanlanmış yüzlerce yıllık bir fırıncılık mozaiğinden beslenir.

    Türkiye’de simit kültürü İstanbul’la sınırlı
    değildir. Anadolu’nun ve Trakya’nın farklı şehirlerinde
    simit, yerel malzemeler ve üretim
    teknikleriyle yeniden şekillenmiş; kimi yerde
    susamını kaybetmiş, kimi yerde pekmezle koyulaşmış,
    kimi yerde nohut mayasıyla hazırlanmış,
    kimi yerde ise halka biçiminden bile
    uzaklaşmıştır. Bu nedenle Türkiye’de tek bir
    simitten değil, şehirlerin kendi damak zevkleriyle
    oluşturduğu zengin bir simit kültüründen
    söz etmek gerekir. Marmara Bölgesi’nde
    İstanbul’un klasik susamlı simidinin yanında
    İzmit Simidi de dikkat çeker. İzmit Simidi, kendine
    özgü üretim yöntemi ve lezzetiyle Kocaeli’nin
    yerel gastronomi değerleri arasında
    yer alır. İstanbul’da simit daha çok sokak
    satıcıları, vapur iskeleleri ve çay kültürüyle
    özdeşleşirken, İzmit’te de benzer biçimde
    günlük hayatın önemli yiyeceklerinden biridir.
    Bursa’da ise klasik simit kültürünün yanı sıra
    yörede “Bursa simidi” olarak bilinen çeşitler
    bulunur. Ege Bölgesi’nde İzmir Gevreği başlı
    başına farklı bir kimliğe sahiptir. Manisa’da
    ise yassı biçimiyle dikkat çeken Manisa Taban
    Simidi vardır. Nohut mayası kullanılan bu
    simidin ortasında belirgin bir çizgi bulunur. İç
    Anadolu’ya geldiğimizde simit çeşitleri daha
    da ilginç hale gelir. Ankara Simidi ince, küçük,sert ve koyu renklidir. Nevşehir Simidi ise
    alışılmış halka formundan ayrılarak dikdörtgene
    yakın, yuvarlatılmış köşeli bir biçimde
    hazırlanır. Sivas’ta Kazan Simidi, simidin pekmezli
    kaynar suda haşlanarak hazırlanması
    bakımından Kastamonu geleneğini hatırlatır.
    Tokat’ta ise “simit-yağlı” adıyla bilinen yöresel
    bir ürün karşımıza çıkar. Karadeniz Bölgesi,
    susamsız simit geleneğinin en dikkat çekici
    olduğu bölgelerden biridir. Kastamonu Simidi
    bunun en tanınmış örneklerinden biridir. Rize
    Simidi de susamsızdır. Samsun Simidi ise bunun
    tam tersine, bol susamıyla dikkat çeke.
    Zonguldak’ın Devrek ilçesinde geleneksel
    fırınlarda üretilen bu simidin en belirgin özelliklerinden
    biri dut pekmezi kullanılmasıdır.
    Safranbolu’da da Osmanlı dönemine kadar
    uzanan bir simit geleneğinden söz edilir. Çorum’da
    ise Çorum Simidi, şehrin yerel simit
    kültürünün önemli örneklerinden biri olarak
    öne çıkar.

    Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da
    ise simit kültürü farklı hamur işleriyle iç içe
    geçer. Diyarbakır, Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin,
    Malatya, Erzurum ve Kars gibi şehirlerde
    klasik simit tüketimi yaygın olmakla birlikte,
    İstanbul, Ankara, İzmir, Kastamonu, Manisa,
    Nevşehir veya Rize’de olduğu kadar belirgin
    ve ayrı bir “şehir simidi” kimliği her yerde
    oluşmamıştır. Akdeniz Bölgesi’nde ise Antakya
    Simidi ayrı bir yere sahiptir. Tuzsuz hazırlanan
    bu simit, çoğu zaman yanında verilen
    kimyonlu tuz karışımına batırılarak yenir.
    Eskişehir Simidi de İç Anadolu ile Marmara
    arasında kendine özgü bir karakter taşır.

    Bu nedenle “Hangi şehrin simidi daha lezzetli?”
    sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Çünkü
    simidin lezzeti biraz da şehrin hafızasıdır.
    İstanbul’da vapurla, İzmir’de gevrekçiyle,Ankara’da sabah telaşıyla, Manisa’da nohut
    mayasıyla, Kastamonu’da susamsızlığıyla,
    Antakya’da kimyonlu tuzuyla hatırlanır. Her
    şehir kendi simidini yaratırken aslında kendi
    sofrasından küçük bir parçayı da simidin içine
    katmıştır.

    Hangi şehrin simidi daha lezzetli?
    İstanbul’un sokaklarından Anadolu’nun
    taş fırınlarına uzanan bir lezzet yolculuğu

    Simit deyince çoğumuzun gözünün önüne
    aynı görüntü gelir: Halka biçiminde, susamla
    kaplı, dışı çıtır, içi yumuşak bir hamur işi…
    Oysa Türkiye’de simit, şehirden şehre değişen
    üretim teknikleri, kullanılan pekmezler,
    mayalar, şekiller ve hatta yeme biçimleriyle
    oldukça zengin bir kültürel mirasa dönüşür.
    Bugün bir İstanbullu için “simit” olan şey,
    İzmir’de “gevrek”, Kastamonu’da “kel simit”,
    Manisa’da “taban simidi”, Rize’de ise susamsız
    bir yöresel lezzet olarak karşımıza çıkabilir.

    İstanbul’dan başlayan hikâye:
    Simid-i Halka

    Simidin İstanbul’daki tarihine ilişkin en eski
    Osmanlı kayıtlarından biri 1525 tarihli mal ve
    hizmet fiyatlarının kaydedildiği narh defteridir.
    Ancak bu kayıtta geçen “simit” sözcüğünün
    bugünkü halka biçimli simidi kesin olarak
    ifade edip etmediği tartışmalıdır. 1593 tarihli
    Üsküdar Şer‘iyye Sicili’nde ise “simid-i halka”
    ifadesine rastlanır ve simidin ağırlığı ile fiyatının
    düzenlendiği görülür. 17. yüzyılda Evliya
    Çelebi, İstanbul’daki simitçi esnafından söz
    eder ve 1630’lu yıllarda şehirde 70 simitçi
    dükkânının bulunduğunu aktarır. Böylece simidin
    yalnızca bir yiyecek değil, İstanbul’un
    gündelik hayatının önemli parçalarından biri
    olduğunu anlarız.

    Günümüzde ise İstanbul Simidi artık coğrafi
    işaretli bir ürün. 8 Ekim 2025’te mahreç işaretiyle
    tescillenen İstanbul Simidi; buğday
    unu, su, tuz, yaş maya, pekmez ve susam
    kullanılarak hazırlanıyor. Hamurun çift fitil
    şeklinde örülmesi, İstanbul simidinin ayırt
    edici özelliklerinden biri olarak tanımlanıyor.
    Soğuk pekmezleme yöntemi uygulanır. Bu
    sayede kabuğu daha ince ve parlak olur. Taş
    tabanlı fırında pişirilir. Dışı çıtır, içi yumuşak
    kalır. İstanbul simidini İstanbul yapan ise yalnızca
    reçetesi değil, sokakla kurduğu ilişkidir.
    Simitçi arabası, vapur iskelesi, sabah işe yetişen
    İstanbullu, yanında bir bardak çay… Simit,
    kentin gündelik hayatının neredeyse bir
    parçasıdır.

    İzmir: Simit değil, gevrek!
    İzmir’e geldiğinizde ilk öğreneceğiniz şeylerden
    biri şudur: Burada simit değil, gevrek yenir.
    İzmir Gevreği 2021 yılında coğrafi işaretle
    tescillendi. Onu İstanbul simidinden ayıran
    temel özelliklerden biri üretim tekniğidir. İzmir’de
    halka şekli verilen hamur, kaynar pekmezli
    suya batırılarak ön pişirmeden geçirilir,
    ardından çift kavrulmuş susama bulanır ve
    fırına verilir. Bu sayede daha gevrek ve çıtır
    olur. İstanbul’da ise pekmezleme ön pişirme
    yapılmadan gerçekleştirilir. İşte bu “sıcak
    kazan” yöntemi gevreğe kendine özgü koyu
    renk, parlak yüzey ve kıtır dokuyu verir. Dolayısıyla
    İzmir’de “simit” demek yalnızca bir
    isim farkı değildir; şehrin kendine özgü üretim
    geleneğine gönderme yapar.

    Ankara: Koyu renkli, ince ve çıtır
    Ankara Simidi, İstanbul simidine göre daha
    küçük, daha ince ve daha koyu renklidir. Bu koyu renk yanmış olmasından değil, kullanılan
    yoğun üzüm pekmezinden kaynaklanır.
    Ankara Simidinin üretiminde pekmezleme
    ayrı bir ustalık ister. Simit hamuru yoğun pekmeze
    daldırılır, ardından kavrulmuş susama
    bulanır ve taş fırında odun ateşinde pişirilir.
    Hamurunda yağ bulunmaz ve sert kıvamlıdır.
    Ankara Simidi de coğrafi işaretle tescillidir.
    Bir Ankara simidini ikiye böldüğünüzde çıkan
    o belirgin çıtırtı, onun en karakteristik özelliklerinden
    biridir.

    Manisa: Taban simidi
    Manisa’nın simidi diğerlerinden daha ilk bakışta
    ayrılır. Yassıdır. Bu nedenle “taban simidi”
    olarak adlandırılır. Manisa Taban Simidi;
    un, su, nohut mayası, sultaniye üzüm pekmezi
    ve susamla hazırlanır. En önemli özelliği
    ise Manisa’ya özgü nohut mayasıdır. Nohut
    mayası simide kendine özgü hafif tatlımsı bir
    karakter kazandırır. Simidin yassı biçimi ve
    ortasındaki belirgin çizgi de onun ayırt edici
    özelliklerindendir. Üstelik Manisa Taban Simidi
    2018 yılında coğrafi işaretle tescillenmiştir.

    Eskişehir: Kalabak suyunun simidi
    Eskişehir Simidi, şehrin yerel kimliğiyle özdeşleşen
    lezzetlerden biridir ve 2022 yılında coğrafi işaret almıştır. Bu simidi diğerlerinden
    ayıran unsurlar arasında Kalabak suyu,
    incir pekmezi, bol susam ve kendine özgü
    gevreklik öne çıkar. Eskişehir’de simit yalnızca
    bir fırın ürünü değildir; kentin yerel malzemelerinin
    bir araya geldiği bir şehir lezzetidir.
    Nevşehir: Halka değil, neredeyse dikdörtgen!
    Nevşehir Simidi, simit denildiğinde akla gelen
    şekli değiştiren örneklerden biridir. Nohut
    mayası, su ve unla hazırlanır. En dikkat çekici
    özelliği ise yuvarlak halka yerine dikdörtgene
    yakın, yuvarlatılmış köşeli bir forma sahip olmasıdır.
    Nevşehir Simidinin doğal günlük nohut
    mayasıyla hazırlanması ve üretim tekniği,
    onu diğer şehirlerin simitlerinden ayırır. Ürün
    2020 yılında coğrafi işaretle tescillenmiştir.
    Bu simit, bize aslında “simit mutlaka yuvarlak
    olur” düşüncesinin de doğru olmadığını
    gösterir. Yaklaşık 10 gün tazeliğini korur.

    Kastamonu: Kel simit ya da kazan simidi
    Kastamonu’da simidin üzerine susam aramayın!
    Kastamonu Simidi, susam kullanılmaması
    nedeniyle “kel simit”, “kazan simidi”,
    “sade simit” veya “susamsız simit” olarak
    da bilinir. Buğday unu, su, tuz ve yaş ekmek
    mayasıyla hazırlanan hamur dinlendirilir,
    şekillendirilir ve kaynar elma pekmezli suda
    işleme tabi tutulduktan sonra fırında pişirilir. Elma pekmezi ya da üzüm pekmezi kullanılan
    çeşitleri vardır. Yüzeyi parlak, kabuğu
    kalın ve gevrektir. Kastamonu Simidinin en
    güzel tarafı belki de şudur: Susam olmadan
    da simidin karakterli olabileceğini kanıtlar.

    Rize: Susamsız Karadeniz simidi
    Rize Simidi de susamsız simit geleneğinin
    önemli örneklerinden biridir. Un, maya, tuz,
    su ve Rize’ye özgü kokulu siyah üzümden
    elde edilen pekmezle hazırlanır; haşlandıktan
    sonra fırında pişirilir. Rize Simidinin geçmişinin
    1930’lu yıllardan da önceye uzandığına
    ilişkin yerel kayıtlar bulunmaktadır.
    2019 yılında coğrafi işaretle tescillenmiştir.
    Rize’de simidin susamsız olması ilk bakışta
    şaşırtıcı gelebilir. Ancak pekmez, ürüne hem
    renk hem de tat kazandırdığı için susamın
    yokluğu bir eksiklik değil, simidin kimliğinin
    parçasıdır.

    Giresun: Susamsız ve pekmezli
    Giresun Simidi de susamsız simit geleneğinin
    başka bir temsilcisidir. Ekşi mayalı hamurdan
    Antakya: Simidin yanında kimyonlu tuz
    Antakya Simidi ise yalnızca yapılışıyla değil,
    sunuluş biçimiyle de farklılaşır. Hatay İl Kültür
    ve Turizm Müdürlüğü’nün yöresel yemekler
    derlemesinde Antakya simidinin özellikle
    sabahları satıldığı ve ayranla birlikte tüketildiği
    belirtilir. Geleneksel tarifinde sert hamur
    hazırlanır, şekil verilir ve taş fırında pişirilir.
    Simidin çoğu zaman kimyonlu tuza batırılarak
    yenmesi ise Antakya’ya özgü tüketim
    alışkanlıklarından biridir. Dolayısıyla Antakya’da
    simidin lezzeti yalnızca hamurdan değil,
    yanında verilen kimyon-tuz karışımından
    da gelir.
    Devrek: Dut pekmezinin rengi
    Zonguldak’ın Devrek ilçesinde simit, köklü
    bir fırıncılık geleneğinin parçasıdır. Devrek
    Simidinin geçmişinin 19. yüzyılın başlarına
    kadar uzandığı belirtilir. Dut pekmezi kullanılan
    simit, diğer bazı şehirlerin simitlerine
    göre daha kalın ve daha açık renkli olmasıyla
    dikkat çeker. Tarihî Devrek fırınlarında odun
    ateşinde pişirilmesi de geleneğin önemli bir
    hazırlanan simit önce kaynar suda haşlanır,
    ardından üzüm pekmezli suya batırılır ve
    taş fırında pişirilir. Böylece simidin yüzeyinde
    susam yerine pekmezden gelen kendine
    özgü bir renk ve tat oluşur. Giresun’da simidin
    yaklaşık 500 yıllık bir geçmişe sahip olduğu
    aktarılmaktadır. Burada önemli olan, sağlık
    açısından çeşitli iddialar ileri sürmekten çok,
    ekşi maya, haşlama ve pekmezleme gibi geleneksel
    tekniklerin simidin karakterini belirlemesidir.

    Samsun: Pekmez çeşitleriyle
    farklılaşan simit

    Samsun Simidinde dikkat çekici unsur, kullanılan
    pekmezdir. Üzüm pekmezinin yanı sıra
    dut, elma veya armut pekmezi de kullanılabilir.
    Mayası azdır ve mayalama süresi kısadır.
    Hamuru yarı serttir ve bol miktarda susam
    kullanılır. Samsun Simidi 2013 yılında coğrafi
    işaretle tescillenmiştir. Bu açıdan Samsun
    simidi, pekmezin yalnızca renk vermek için
    değil, lezzetin karakterini belirlemek için de
    kullanılabildiği örneklerden biridir.

    Antakya: Simidin yanında kimyonlu tuz
    Antakya Simidi ise yalnızca yapılışıyla değil,
    sunuluş biçimiyle de farklılaşır. Hatay İl Kültür
    ve Turizm Müdürlüğü’nün yöresel yemekler
    derlemesinde Antakya simidinin özellikle
    sabahları satıldığı ve ayranla birlikte tüketildiği
    belirtilir. Geleneksel tarifinde sert hamur
    hazırlanır, şekil verilir ve taş fırında pişirilir.
    Simidin çoğu zaman kimyonlu tuza batırılarak
    yenmesi ise Antakya’ya özgü tüketim
    alışkanlıklarından biridir. Dolayısıyla Antakya’da
    simidin lezzeti yalnızca hamurdan değil,
    yanında verilen kimyon-tuz karışımından
    da gelir.

    Devrek: Dut pekmezinin rengi
    Zonguldak’ın Devrek ilçesinde simit, köklü
    bir fırıncılık geleneğinin parçasıdır. Devrek
    Simidinin geçmişinin 19. yüzyılın başlarına
    kadar uzandığı belirtilir. Dut pekmezi kullanılan
    simit, diğer bazı şehirlerin simitlerine
    göre daha kalın ve daha açık renkli olmasıyla
    dikkat çeker. Tarihî Devrek fırınlarında odun
    ateşinde pişirilmesi de geleneğin önemli bir parçasıdır. Burada da karşımıza aynı temel
    malzemenin, yani pekmezin, farklı şehirlerde
    farklı bir karakter kazandığını görüyoruz.
    Safranbolu: Osmanlı’dan kalan sade lezzet
    Safranbolu Simidi ise Osmanlı döneminden
    günümüze ulaşan yerel simit geleneklerinden
    biri olarak dikkat çekiyor. Susamsız olarak
    hazırlanan bu simit, Safranbolu’nun tarihî
    çarşı kültürü içinde varlığını sürdürmektedir.
    Ancak günümüzde Safranbolu Simidi’nin
    coğrafi işaret statüsü konusunda dikkatli
    olmak gerekir; 2025 tarihli akademik bir çalışma,
    ürünün coğrafi işaret alma potansiyeli
    üzerinde durmaktadır. Bu nedenle Safranbolu
    simidini “tescilli ürün” olarak değil, tescil
    potansiyeli bulunan güçlü bir yerel gastronomi
    mirası olarak değerlendirmek daha doğru
    olacaktır.

    İzmit: Tescilli bir başka simit
    Türkiye’de simit çeşitlerinin yalnızca İç Anadolu,
    Karadeniz ya da Ege ile sınırlı olmadığını
    gösteren örneklerden biri de İzmit Simidi.Uzun süre yoğrulan hamuru sayesinde dışı
    çıtır, içi yumuşak olur. Çift burgulu halka
    şeklinde hazırlanır. Taş fırında sekiz dakikada
    pişirilir. İzmit Simidi 2019 yılında mahreç
    işaretiyle coğrafi işaret olarak tescillenmiştir.
    Bu durum bize Türkiye’de simidin ne kadar
    yaygın ve yerel kimliklerle ne kadar güçlü biçimde
    ilişkilendiğini gösteriyor.

    Bartın Ramazan Simidi
    Dut pekmezi kullanılır. Susamsız, ince ve sert
    yapıdadır. İki kez fırınlanır; bu sayede daha kıtır
    olur ve uzun süre tazeliğini korur.


    Çorum Simidi
    Hamurunda yumurta kullanılır. Böylece daha
    tok ve elastik bir doku kazanır. Üzüm pekmezi
    ile hazırlanır. İnce, sert ve uzun süre çıtırlığını
    korur.

    Muğla Simidi
    Hamuru sıcak pekmezli suda ön pişirilir. Susamı
    da pekmeze batırılır. Böylece daha çıtır ve koyu renkli olur.Meşe odunuyla ısıtılan taş
    fırında pişirilir.

    Peki, hangisi daha lezzetli?
    İşte asıl zor soru bu!

    Aslında bu sorunun tek bir cevabı yok. Çünkü Türkiye’de
    simit, aynı tarifin farklı şehirlerde tekrarlanması
    değil; her şehrin kendi malzemesi, suyu,
    mayası, fırını ve damak zevkiyle yeniden yorumladığı
    bir şehir kültürü. Bir yerde simidin karakterini
    susam belirliyor, başka bir yerde pekmez. Bir
    şehir nohut mayasını tercih ediyor, başka bir şehir
    ekşi mayayı. Kimi şehir simidi yassılaştırıyor, kimi
    susamı tamamen kaldırıyor. İzmir ise ona başka
    bir isim veriyor: gevrek. Belki de bu yüzden “Türkiye’nin
    en lezzetli simidi hangisi?” sorusunun cevabı,
    nerede doğduğunuza ve hangi simitle büyüdüğünüze
    bağlı, çünkü simit, yalnızca un, su, maya,
    pekmez ve susamdan ibaret değil. Simit biraz
    İstanbul’dur, biraz İzmir, biraz Ankara, biraz Manisa
    ve Türkiye’nin hangi şehrinde yenirse yenilsin,
    fırından yeni çıkmış sıcak bir simidin kokusu,
    bizi doğrudan sokağın içine çağırır.

     

    Devamı